» Prof. Henryk Skarżyński wprowadza w błąd czytelników

W nr. 11 "Przeglądu" z 12 marca br. ukazał się wywiad z profesorem Henrykiem Skarżyńskim, dyrektorem Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu w Warszawie, który znany jest szeroko - nie tylko w świecie lekarskim - ze swojej działalności na polu "przywracania słuchu" głuchym. Ten wywiad zbulwersował niesłyszących. Oto kilka cytatów z tej rozmowy, wprowadzających w błąd czytelników "Przeglądu", a nas w zdumienie i oburzenie. O zmyśle słuchu: "(...) jest podstawą rozwoju inteligencji, a więc rozwoju mowy i opanowania języka. Słuch zapewnia nam nasze własne, wewnętrzne myślenie." Jak myśli człowiek niesłyszący? "(...) zapewne myśli w taki sposób, w jaki się porozumiewa. Można porównać jego myślenie do pisma obrazkowego." O języku migowym: "Jeśli ktoś nie mógł się nauczyć języka mówionego, nie miał aparatu, nie przeprowadzono operacji, ważne jest, żeby znał jakikolwiek język." O implantach: "To one pozwoliły na przywrócenie zmysłu słuchu. Ktoś, kto ma obustronną głuchotę i nie może skorzystać z aparatu słuchowego, jest teraz poddawany operacji. Wtedy wszczepiony implant ślimakowy zastępuje ucho wewnętrzne i przywraca słuch." L.D.

(...) W rozmowie tej profesor podkreślił, że słuch jest podstawą rozwoju inteligencji i zmysłem decydującym o niej, co nie jest prawdą. Z wypowiedzi profesora wniosek jest taki, że członkowie środowiska niesłyszących nie mają inteligencji. Zastanawiam się, na podstawie jakiej teorii, jakich badań podaje te informacje. Załóżmy, że, tak jak powiedział profesor, słuch decyduje o rozwoju inteligencji. Co w takim razie z ludźmi niesłyszącymi, którzy skończyli studia bądź właśnie studiują? Chodzi tu o osoby, które w ogóle nie słyszą i posługują się językiem migowym. Jest wielu takich magistrów, którzy pracują w placówkach oświatowych i nie tylko, biorą czynny udział w życiu naukowym, robią doktoraty. Czy te osoby nie mają inteligencji? Czy z powodu głuchoty ich inteligencja nie rozwinęła się? Zrobiono szereg badań nad inteligencją niesłyszących. Te badania pokazują, że to język, operowanie pojęciami, a nie słuch mają wpływ na rozwój inteligencji. Nie jest również powiedziane, że chodzi tu o język werbalny, tu chodzi o język w ogóle, czyli również migowy. W wielu badaniach porównywano inteligencję dzieci głuchych rodziców głuchych (DGRG) z dziećmi głuchymi rodziców słyszących (DGRS). Okazało się, że ci pierwsi, czyli DGRG mieli wyższe wyniki w porównaniu z DGRS. Wynika z tego, że rodzice głusi, dzięki wczesnej komunikacji w języku migowym, dostarczają swoim dzieciom bazę językową, która prowadzi do rozwoju wiedzy ogólnej i do osiągnięcia bardziej zaawansowanych poziomów myślenia.

Język migowy jest efektywnym systemem komunikacyjnym, który pozwala na wymianę informacji między rodzicem a ich głuchym dzieckiem i który pozwala tym dzieciom rozwijać lepszą kompetencję językową niż dzieciom głuchym wychowanym w środowisku oralnym. DGRG od chwili narodzin, dzięki językowi migowemu otrzymują przekaz skierowany do kanałów wizualno-motorycznych, czego brak jest głuchemu dziecku w środowisku oralnym. Podobne badania robiono nad myśleniem abstrakcyjnym, w których wyższe wyniki uzyskały DGRG (Sisco i Anderson 1980; Kushe 1983; Zwiebel 1987). Informacje podane przez prof. Skarżyńskiego, takie jak ta, że słuch zapewnia ludziom wewnętrzne myślenie, czy że brak słuchu zmniejsza możliwości komunikowania się i poznawania świata, są sprzeczne z wynikami wielu badań oraz z rzeczywistością. Przecież my, ludzie głusi też mówimy w myślach, myślimy obrazowo, mamy bogatą wyobraźnię. U prof. H. Skarżyńskiego zauważa się podejście tylko i wyłącznie biomedyczne, czyli "co zepsute należy naprawić". Jeśli dziecko nie słyszy, to należy wszczepić implant. Nie bierze się pod uwagę konsekwencji biopsychospołecznych dla operowanego. Nieprawdą jest, że po operacji wszystko będzie "okay". Mam kilku znajomych, którzy są po wszczepieniu implantu u prof. Skarżyńskiego i którzy tak naprawdę to nie mogą znaleźć sobie miejsca w tym nowym świecie słyszących. Wewnętrznie, psychicznie nadal czują się głusi. Pozostali nadal w środowisku niesłyszących i żałują, że poddali się operacji. Wszczepiony implant jest dla nich przeszkodą, muszą uważać, unikać niebezpiecznych sytuacji takich jak np. uderzenia w miejsce, gdzie był wszczepiony implant, a niektórzy go nawet na co dzień nie używają, tylko odkładają ten transmiter na półkę. Jest wiele osób, którym obiecywano, że po wczepieniu implantu będą słyszeć. Okazało się, że po długiej rehabilitacji nie ma efektów, że odbierają tylko dźwięki, ale treści nie.

Na pytanie, czemu poddali się operacji, odpowiedź brzmi - rodzice. Warto zapytać, czy jest to problem rodziców czy dziecka?

Kto powinien mieć wpływ na decyzję o operacji? Wiadomo, że za dwulatka decydują rodzice, ale czy tak powinno być? Czy za osobę dorastającą też powinni decydować rodzice? Uważam, że psycholodzy, którzy współpracują z prof. Skarżyńskim w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu powinni zdawać sobie sprawę z wszystkich konsekwencji biopsychospołecznych i zapobiegać im. Wiadomo, że po operacji słyszy się tylko dźwięki, których pacjent jeszcze nie odróżnia, nie zna ich, wtedy potrzebna jest rehabilitacja i to codzienna, aby naprawdę były efekty. W wielu przypadkach efekty operacji i rehabilitacji nie są tak spektakularne jak to zwykle mówi prof. Skarżyński. Zwłaszcza, że ostatnio Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu po dokonaniu operacji proponuje zajęcia rehabilitacyjne tylko raz na 2 tygodnie. Nie rozumiem, po co reklamuje się implanty, robi się nadzieje operowanym i ich rodzicom, jeśli nie zapewnia się później optymalnej rehabilitacji. Ogólnie rzecz biorąc rozmowa z prof. Skarżyńskim w "Przeglądzie" wprowadza czytelników w błąd. Chodzi tu o tych czytelników, którzy nie mają żadnych informacji na temat osób niesłyszących. Czytając wypowiedź profesora mogą oni wywnioskować, że głuchy to ktoś gorszy, że to osoba nie mająca inteligencji, nie rozwijająca się pod względem psychicznym, nie radząca sobie w różnych sferach życia, że trzeba zrobić wszystko, żeby przestała być głucha, bo inaczej będzie stracona. Ludzie tym bardziej wierzą w te opinie, że wypowiada je profesor, osoba która otrzymuje wiele nagród na polu naukowym, myślą: "O, wypowiada się ekspert; ach to tak wygląda świat niesłyszących!" Dzięki takim publikacjom, jak rozmowa z profesorem Skarżyńskim rodzą się stereotypy, uprzedzenia do osób niesłyszących. Co można zarzucić profesorowi? Brak tolerancji i obiektywizmu oraz brak podstaw psychologii (a na ten temat profesor się wypowiadał, ja nie kwestionuję jego kwalifikacji medycznych).

Czym tak naprawdę różni się osoba głucha od słyszącej? Niczym. Ma tak samo jak osoby słyszące swoje wartości moralne, poglądy na życie, politykę, uczucia, itd. Więc czym się różni? Tym, że nie słyszy! Tak, ale prowadzi życie towarzyskie, tańczy, uprawia sport, stawia sobie cele, realizuje swoje plany, zdobywa wykształcenie i wiedzę.

Anna Gronowska

niesłysząca studentka pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej Akademii Podlaskiej w Siedlcach oraz społecznej psychologii klinicznej w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie

Świat Ciszy - wrzesień/pażdziernik 2001